Ateki?

Hauxe atzoko Hitzan azaldutakoa, “Bostekoa” atalean:

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:”Taula normala”; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-parent:”"; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:”Times New Roman”; mso-ansi-language:#0400; mso-fareast-language:#0400; mso-bidi-language:#0400;}

Abendua bada gehiegikerien hilabetea, hainbat alderditatik begiratuta: jan­‑edana, gastuak… Gehiegikeriaren traza hartzen diot, baita ere, euskara eta euskal kulturaren aldetik izaten den loraldiari: abenduaren 3an, Euskararen Eguna; egun batzuk geroago, Durangoko Azoka, erromesaldirako Meka berria; aurtengoan, gainera, Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala gaur bertan… Horiez gain, beste berri bat ere izan dugu abenduan, igual hainbesteko oihartzuna izan ez duena, baina horri heldu nahiko nioke gaurkoan.

Abenduaren 1ean “Zumaiako ahotsak” proiektua aurkeztu zuten Zumaiako Udaletxean. Poza hartu nuen pleno aretoa beteta ikustean. Hitz egin zuten hitz egin behar zutenek eta bideo labur bat ikusi genuen, Zumaiako euskara zenbateko ondarea dugun azpimarratzen zuena, proiektuan esku hartu dutenen irudiekin eta hitzekin. Gero, hain zuzen, omenalditxoa jaso zuten elkarrizketatuek; banan­‑banan, izena esan eta alkatearen edo zinegotziaren eskutik oparia jaso zuten; une hunkigarria izan zen; niri, ordea, han zeuden gizon­‑emakumeek adinako atentzioa eman zidaten falta zirenek, oso denbora gutxian ahots horietako batzuk fisikoki isildu egin zaizkigulako, baina grabazioei esker oraindik gure artean dauzkagulako hizketan. Bizitza aurrera doa eta galtzen ari dira ahotsak; zorionez, ordea, zumaiar horien testigantza grabatuta eta jasota geratu da.

30 zumaiar ustez arrunt, baina aldi berean berezi ere bai, ez daudelako bi kontakizun berdin; guztiak ere herritar normalak, batzuk senideak, beste batzuk lagunak edo gehien-gehienak ezagunak, bideo batean hizketan, protagonista, herriko hizkerari eutsi diotelako eta zer kontatua badutelako. Bideoari begira, galdetu diot neure buruari ea behar bezala baloratzen dugun etxean bertan daukaguna, gure helduen ahotsa; hau da, askotan urrutikoa hartzen dugula aintzat eta ez diogula garrantzirik ematen bertakoari. Nork ez dauka guraso, senide, lagun, ezagun bat, herriko hizkeran hitz egiten duena, hitz egiteko deseatzen, gainera? Herriko hizkera bizia eta berezia, bere hitzekin, intonazioarekin, ahoskerarekin, doinuarekin, espresioekin…, gure egunerokorako erabili beharko genukeena. Udalak hasi du gure hizkerari prestigioa emateko bidea, eta ea urtez urte gero eta gehiago diren elkarrizketatuak.

Jasota geratu da nola hitz egiten duten zumaiarrek, baina proiektuari are etekin handiagoa ateratzea badago eta atera behar zaiola uste dut: zumaiarrek nola hitz egiten duten ez ezik, zer kontatzen duten ere hartu beharko genuke aintzat; hau da, kontakizunaren mamiari begiratu, eta behar bezala baloratu orain dela 50-60-70 urteko lanak, gertaerak, sineskeriak, pasadizoak, ohiturak, kantuak, jolasak, ipuinak, errezetak… Horri dagokionez, ahalegin txalogarri batzuk egin dira dagoeneko (adibidez, Baleikek ateratako Abelin Linazisororen “Gure zumai zarra”), baina bada ordua proiektu handiagoa diseinatzeko eta martxan jartzeko: Zumaiako Herri Entziklopedia, edo herritar arrunten jakintza jasoko duen egitasmo zabala. Alegia, hitza eman behar diegu gure helduei, zer kontatu nahi diguten entzun eta esaten diguten hori guztia behar bezala jaso eta sailkatu, iraunarazteko eta ezagutarazteko.

Topikoa izango da, mila aldiz entzundakoa, baina esan beharra daukat: globalizazio garaian, urrutikoa hurre(egi) daukagun honetan, garrantzi berezia izan behar du herrigintzak: lehenengo, ondo jakin nondik gatozen; eta horretan oinarrituta, zer garen finkatu, nora joan nahi dugun erabakitzeko.