Musikountry

Urtarrilak 23, larunbata. Orkestra bat etorri da Zumaira. Orain dela gutxi beste bat ikusi ahal izan genuen eta oraindik gogoan dugu. Izan ere, azkeneko bolada honetan orkestrak etortzen ari dira; ea jarraitzen duen bolada ona…!

 Harritzekoa iruditu zait Aita Mari Aretoaren aukeraketa. Ez da ez Zumaiko tokirik onena kontzertu bat jotzeko: akustika lehorra dauka eta goxotasunik ez du musikariarentzat. Egia da ere, beste askorik ez dagoela, baina egokiena behintzat ez da.

Sartu naiz aretoan eta 60-80 bat lagun ikusi ditut: ondo. Esku-programa hartu eta errepertorio klasikoa ikusi dut. Ez da harritzekoa ganbara orkestra batek jotzen ohi duen errepertorioa da. Klasizismotik kanpo ateratzen bazara, instrumentu gehiago behar izaten dira: metalak, klarineteak, fagotak, perkusionistak. Hala ere, ez da errepertorioa gehien harritu nauena: bakarlaria edota orkestra beraren aipamenik ere ez da egiten. Zuzendariaren izugarrizko kurrikuluma euskeraz. Ez da gutxi: 44 lerro!! Buelta eman diot eta…. alajaina!  Berriro kurrikuluma… baina gazteleraz! Beste 44 lerro!! Eta errepertorioaren aipamen historiko bat? eta bakarlariaren jaiotze data, adina, jaioterria, ikasketak…..? eta orkestraren nondik-norakoak?

Kontzertua hasi da. Aurkezpena egin du zuzendariak berak. Ondo (Maria Zubillaga¿?). Juan Crisostomo Arriaga konpositore bilbotarra izan zen. Bere garaian lortu zuen ospea. Entzun izan dut, “el Mozart español” deitu izan diotela. Oso gazte hasi zen musika idazten eta benetan linea melodiko polittak utzi zituen. Ospetsuena “Los esclavos felices” operako obertura. Benetan bikaina da. 21 urtekin hil zen gaixotasun bat zela medio. Gaur entzun duguna bere lehenengo obra izan da: obertura Fa minorrean op. 1. Horrek esan nahi du bere katalogo personalean, lehenengoa izan zela. Interesgarria. Orkestrak ez du gaizki egin, baina egon da koordinaketa faltaren bat edo beste. Soka, batez ere biolinak, ez dute enpaste ona lortu. Behar bada, Allegroa azkarregi hartu dute eta lehenengo biolinek zuten sarrera anakrusikoa ez dute ondo errespetatu besteek. Pena izan da, askotan errepekitatu delako. Baina bueno, kontzertuari hasiera emateko obra egokia iruditu zait.

Maria azaldu da bere akordeoi haundiarekin. Agurrak egin eta hasi da obra. Oso birtuosoa. Zaila. Azkartasuna eta agilidadea behar zen hori jotzeko eta gure zumaiar bakarlariak bikain bete du bere papera. Lehenengo mugimendua bukatu da eta jendea txaloka hasi da. Bueno….! Oraindik ere ez dakigu ondo non txalotu eta non ez. Bigarren mugimendua ederra izan da. Mugimendu motela eta oso lirikoa. Akordeoiaren doinua oso ondo sartu da orkestran eta benetako momentu politak egin dituzte. Oso ondo. Bukatu da bigarrena eta jendeak ikasi du ez dela txalotzeko unea: bueno… ze ondo! Behintzat behin gaizki eginda ikasi dugu. Hori da hori intelijentea izatea, akatsetatik ikastea. Hirugarren mugimendua iritsi da eta berriro hasi dira Mariaren hatzak azkar batean teklatuan gora eta behera. Askotan ematen zuen hegan egiten ari zirela. Hori da hori arintasuna eta indarra. Ezkerreko eskua ere, bajuak arintasunez tratatzen zituen. Oso ondo.

Akordeoi kontzertua bukatu da eta agurrak egin ondoren (lau aldiz atera da agurtzera) kontzertuko momenturik politena etorri da. Mariak propinatxo bat eskeini du bakarrik. Hori da hori musika egitea, izugarrizko gustuarekin, erritmoarekin eta sentimenduarekin. 15 urte egin berriak eta neska honek daukan talentua ez da ohikoa. Eszenatokoian duen ziurtasuna eta espresioa…!  Kontutan hartu behar da norberaren herrian jotzea beti izaten dela prueba latza: jende ezaguna eta “pánico escénico”a bikoiztu egiten dela. Gaur ikusi deguna ez da txantxa. Gure aurrean ikusi duguna benetako bakarlaria da, eszenatokian azaldu orduko beste dena atzean, bigarren planoan uzten duten horietakoa. Begiak bakarrik berarentzat izan dira eta hori aparteko gauza da, gutxik dutena. Bravo Maria!!

Bigarren zatian Mozart haundiaren 29. sinfonia eskeini digute. Oro har, motela izan da. Tempo gehienek bizitasun falta nabarmena izan dute. Andanteak, bigarren mugimenduak, fraseo falta ere izan du eta tensio musikalik ez du izan. Esan daiteke luzea izan dela. Eta musika luzea suertatzen denean, garbi dago zer gertatzen den: aspertu egiten du. Hori da hain zuzen gaur gertatu dena. Izan ere, Mozarten musika ondo jo ahal izateko, orkestra potentea behar da, eta obrak oso ondo landuta edukitzea. Tensio beteriko musika da: tensio musikala eta tensio erritmikoa. Gaur ez da hori dena gertatu. Sinfonia bukatu denean eskertu dugu propina bat eskeintzeko intentzioa. Baina eskertuko genuen zeozer berria eta ez azkeneko mugimendu osoa errepikatzea. Normalean, propinak egiten duena da kontraste bat bilatu. Eta batez ere, arau oinarrizkoena: propinak motza behar du izan. Baldintza hauek ere, ez dira bete. Pena bat.

Aipatzekoa: ideia bikaina iruditzen zait horrelako orkestra profesional edo erdiprofesionalak sortzea. Benetan apostu inportante bat da eta ausarta izan behar da aurrera ateratzeko. Pedro Palacín jaunak horixe egin du. Gaur bere lehenengo kontzertua eskeini du eta zorte onez Zumaian izan da. Suertia guretzako, klaro. Horrelako orkestra gehiago sortu beharko lirateke gipuzkoa mailan. Kontzertu itzela ez izatea ez da garrantzitsuena orkestra berri batentzako. Gehiago esango nuke: nahiko normala iruditzen zait. Baina demanda ezarekin ez dugu lortuko orkestra gehiago sortzea. Horregatik Zumaiako Udaletxeari zorionak ere emango nizkioke. Horrelako proiektuetan inbertitzea zuzena iruditzen zaidalako. Musika kultura da. Eta kulturarik gabe herri batek ez du historiarik, ez etorkizunik izango.