Zibergela

Zibergela blogean, Berria egunkariko Zibergela ataleko artikuluak jartzen dira. Baina uda garaia iristen denean atal hori amaitu egiten da eta ondorioz blogean ere oporrak hartuko ditugu.

Hurrengo ikasturterarte!

Hitzetik hortzera erabiltzen da software librea terminoa, baina zer esan nahi du zehazki? Software librea doakoa da beti? Doan den software guztia librea da?

Askotan kontzeptuak nahastu egiten dira, eta ez da oso ondo jakiten jendea zertaz ari den. Software librea (ingelesez, free software), behin eskuratu ondoren erabili, kopiatu, aztertu, aldatu eta libreki birbanatu daiteke. Askatasun horiek guztiak ematen ditu software libreak. Horrela, erabiltzaileak softwarea eskuratu ondoren, bere beharretara molda dezake eta egindako bertsio berria beste erabiltzaileen esku utzi.

Software librea ez da doako softwarea

Software librearen inguruan badago uste ez oso zuzena bat: software librea doako softwarea da. Horrek ez du zertan horrela izan, nahiz eta normalean doan banatzen den edo banaketa-prezio murritz bat jartzen zaion, baina ez da derrigorrezkoa. Beraz, ez dira nahastu behar software librea eta doako softwarea kontzeptuak. Izan ere, badira hainbat software doan banatzen direnak baina libreak ez direnak, horiei freeware deitzen zaie. Softwarea aldatu eta birbanatzeko baimenik ez badu ematen, ezin zaio librea deitu.

Beharrezko askatasunak

Aurrez aipatu den bezala, software bat libre hartzeko hainbat baldintza bete behar ditu, hau da, askatasun jakin batzuk eskaini behar ditu. Lau dira software libre batek izan beharreko askatasunak. Lehenengoa, edozein helburu izanda ere -pertsonala, komertziala eta abar- aplikazioa exekutatu ahal izatea da. Bigarrena, aplikazioa aztertu eta aldatu ahal izatea, horretarako iturburu kodeak eskuragarri egon behar du. Hirugarrena, kopiatu ahal izatea. Eta laugarrena, aplikazioa hobetu eta hobekuntza horiek argitaratzea.

Lizentzia motak

Software librea lizentziatzeko orduan aukera asko daude, lizentzia guztiak OSI (Open Source Iniciative) erakundearen web gunean topa daitezke. Lizentziarik erabilienetakoa GNU GPL dela esan daiteke. Bertan, egileak bere eskubideak mantentzen ditu, eta softwarearen aldaketa eta birbanaketa baimentzen ditu bere zentzu murritzenean. Horrela, GNU GPL lizentzia ez duten osagai edo moduluek ezin dute lizentzia hori duen software baten zati izan. GNU GPL duen lizentzia, lizentzia horren menpean soilik birbana daiteke, ezin da beste edozein lizentzia erabili horretarako.

MPL (Mozilla Public License) lizentzia ere asko erabiltzen da. Bere garaian, Netscape enpresak bere nabigatzaile ezaguna askatzeko erabili zuen lizentzia hori, eta hortik sortu zen Mozilla proiektua. MPL lizentziak, GNU GPL sortzen duen efektu birala sahiesten du, hau da, MPL lizentzia duen software batetik abiatuz sortzen den beste batek ez du zertan MPL lizentzia mantendu. Arrazoi horregatik, GNU GPL lizentziaren aldekoek ez dute begi onez ikusten MPL lizentzia.

Komunitatea

Software librearen munduan oso ohikoa da garatzaile komunitate bat izatea proiektuaren inguruan. Komunitate horietako partaideak normalean ez daude toki fisiko berdinean, eta, ondorioz, Internet bidez jartzen dira harremanetan. Softwarearen garapenean programatzen den iturburu kodea ere Interneteko web gune espezifiko batzuetan gordetzen da. Horietan gordetzen dira garapeneko bertsio desberdinak eta besteak beste, bertatik kudeatzen da aurkitzen diren akatsen zuzenketa. Web gune horietan ezagunena SourceForge da, bertan ia 180.000 proiektu daude erregistraturik. Bertatik kudeatzen dira, esate baterako, eMule eta Azureus aplikazioak.

Software librea garatzen duten komuninateetan parte hartzeko arrazoiak asko izan daitezke, baina garrantzitsuak hauek dira: merkatuan lehiatzeko abantaila, garapenak lankidetzan egiteko beste era bat, software lehiakorra guztien eskura jartzeko era eta abar.

Esan beharrik ez dago software librearen eredua gero eta gehiago zabaltzen ari dela, zentzu horretan administrazio publikoan ere hasi dira proiektu batzuk ikusten. Hala ere, bide luzea dago egiteko, eta tartean oztopo bat baino gehiago gainditu beharko dira.

Egun mugituak ari dira gertatzen web nabigatzaileen inguruan, aurreko astean Opera 9.5 kaleratu baldin bazen, atzo Firefox 3 izan zen protagonista. Biak ala biak berrikuntzaz beteak datoz; Operak, esate baterako, orain arte bere ezaugarria izan den orriak kargatzeko abiadura azkarra mantentzen du, merkatuan dagoen azkarrena da. Bai

na nobedade garrantzitsuenetako bat Opera Link izeneko zerbitzua da. Zerbitzu horren bitartez, norbere gogokoak, lasterbidea eta hainbat elementu sinkronizatzeko aukera ematen du, horrela edonondik Opera erabiltzen delarik ere beraietara atzipena izango da. Firefox-en aldetik berriz, nabigazio barra adimentsua nabarmendu daiteke besteak beste. Bertan, erabiltzaileari maizen bisitatzen dituen web guneak proposatzen zaizkio. Segurtasun aldetik ere hobekuntza nabariak dakartza.

Flickr-eko etiketak eta irudiak bistaratzeko era berritzaile bat proposatzen du Taggalaxy web guneak, galaxia baten eskema erabiltzen du horretarako. Funtzionamendua erraza da, lehenik etiketaren bilaketa egiteko testu kutxa bat erakusten zaio erabiltzaileari. Ondoren, sistemak bilaketa egiten du Flickr-en eta emaitza galaxia baten moduan erakusten du. Erdian, bilatu den etiketa azaltzen da, eta inguruan etiketa horrekin erlazioa duten beste batzuk erakusten dira. Horrela, bilaketaren emaitza oso zabala izan bada, fintzeko aukera ematen du. Bilaketa fintzeko, nahikoa da inguruko etiketaren batean klik egitea, eta berehala emaitza berria aurkezten da. Emaitza horretan etiketarekin erlazioa duten argazki kopurua adierazten da. Argazkiak ikusteko, galaxiaren erdigunean dagoen elementuan klik egin behar da, eta argazki txikiz osatutako esfera bat azaltzen da.

Interneten aurki daitekeen informazio-masa oso handia dela ez da nobedadea, eta horietako RSS bidez atzitu daitezkeela ere ez. Adibide garbia, azkenaldian RSS irakurgailuen (Google Reader, Bloglines eta abar) erabilerak izan duen gorakada da. Jarioak sindikatzeko erraztasunak eta ematen duten erosotasuna izan dira arrakastaren giltzarri.

RSS jarioen hazkundearekin batera, informazio erauntsia ere etorri da. Lehen informazioa bilatu egin behar zen, eta orain norbere RSS irakurgailuan dauka. Esate baterako, gaur egun oso arrunta da erabiltzaile bakoitza hogei jariotik gora harpidetuta egotea. Eta nahiko arrunta da berrogei RSS jariotara harpidetuta dagoen jendea aurkitzea ere. Horrek zer ekarri du? Intereseko informazioa aurkitzeko lan handiagoa egin behar dela. Askotan bertan dago, RSS irakugailuak ekarri du, baina hainbestekoa da dagoen informazioa, benetan esanguratsua dena aurkitzea zail egin dela.

Mashup

Ingelesezko termino hau, azken boladan azaltzen ari diren webguneak definitzeko erabiltzen da. Funtsean, bere funtzionamendu independentea duten web zerbitzu bat edo gehiago hartu, nahastu eta sortzen den beste zerbitzu berriari deitzen zaio Mashup. Esate baterako, Googleren mapa zerbitzua erabiliz sortzen diren webguneak (Tagzania, Panoramio eta abar) mashup bezala ezagutzen dira.

RSS jarioekin ere egin daitezke horrelako nahasketak, eta hori egiteko zerbitzua eskaintzen duten webguneak ere badaude. Era horretara, RSS irakurgailuan sortzen den informazio gainezkada iragazi egin daiteke eta beste jario arinagoak sortu, kalitatezko informazioa soilik izango dutenak. Filtro horiek era askotakoak izan daitezke; horrez gain, jario bat baino gehiago bakar batean ere bateratu daitezke. Informazioa kudeatzeko oso praktikoak dira.

Yahoo! Pipes

Unix eta Linux munduan oso ezaguna den hodien kontzeptua hartu du Yahook zerbitzu honetan. Izan ere, informazio hodietatik pasatu eta bertan hainbat eragiketa egiteko aukera ematen du. Egin daitezkeen eragiketa posibleak asko dira; esate baterako, RSS jario bat baino gehiago bakar batean bildu daitezke, ordenatu, irizpide batzuen arabera iragazi eta itzuli egin daiteke. Mapekin eragiketak egiteko ere prestatua dago; horrela, RSS jarioak geokodetu eta mapa batean bisualizatu daitezke.

Yahoo! Pipes zerbitzuarekin, Mashup bat edo informazio nahasketa bat (hodi bat) edozeinek egin dezake. Tresna guztiz era bisualean kudeatu daiteke: saguarekin elementuak aukeratu eta komeni den eran antolatu besterik ez da egin behar. Gainera, erabiltzaile bakoitzak sortzen dituen hodiak ikus daitezke, eta hutsetik abiatu beharrean berrerabili egin daitezke hodiak. Horrela, gero eta ezaugarri aberatsagoak dituzten hodiak sortzen dira.

Microsoft Popfly

Tresna hau ere, programatzaileak ez direnek beraien mashup-ak egiteko da. Oso interfaze bisuala dauka; ez da ezer programatu behar: guztia saguarekin egin daiteke. Mashup-ak sortzeko orduan, Yahoo eta Facebook bezalako webguneekin integratzeko aukera ematen du. Hori bai, Googleren zerbitzuekin ezin da inolako eragiketarik burutu.

Microsoftek, Windows Live plataformako APIetan oinarritutako estrategian, beste pauso bat eman du aurrera Popfly zerbitzuarekin. Gainera, interfaze eta erabilera aldetik Yahoorena baino hobeto dabil. Beraz, lehia gogorra izango dute alor honetan.

Nahiz eta artikulu honetan RSS jarioak kudeatzeari eman zaion garrantzia, aukeztu diren bi tresna hauek funtzio gehiago ere betetzen dituzte. Aipatu den bezala, mapak integratzeko gaitasuna ere badute beste ezaugarri batzuen artean. Beraz, erabiltzaileak jasotzen duen informazioa arindu beharra sentitzen badu, modu erraz eta azkar batean lor dezake bi hauetako edozeinekin.

Izen ezagun horrekin bataiatu du Adobek bere sareko bulegotika zerbitzua edo produkzio ingurunea. Acrobat.com helbidearen azpian, hainbat web aplikazio bildu ditu. Horietako bat Buzzwords deitzen den testu prozesadorea da; bere ezaugarrien artean dokumentuak beste erabiltzaileekin batera elkarlanean osatzekoa dago. Komunikaziorako aplikazio bat ere badakar, ConnectNow izenekoa, hain zuzen. Bertan, ondorengo funtzioak aurkitzen dira: konferentziak on line, txata, arbela birtual elkarrekintzailea eta momentuko mezularitza. Horrez gain, edozein fitxategi PDF bihurtzeko aukera eskaintzen du, eta dokumentuak partekatzeko aukera ere bai. Horretarako, 5 GBeko tamainako espazioa du erabiltzaile bakoitzak. Webgune osoa Flash teknologia erabiliz garatua izan da. Kontuan hartu behar da Flash teknologia ere Adoberena dela.

Acrobat.com webgunea martxan jartzearekin batera, Adobek sareko bulegotika eta mahaigainen eremuan sartzeko hautua egin du. Dena dela, kontuan hartu behar da eremu horretan jende gehiago ere badabilela; Google, esaterako, bere Google Docs zerbitzuarekin. Beraz, ikusteke dago zerbitzu berri honek lortu dezakeen arrakasta.

Ordenagailuko osagaiek (disko gogorra, txartel grafikoa eta abar) sistema eragilearekin lan egiteko driverrak behar izaten dituzte. Beraiek dira sistema eragilearen eta osagaiaren arteko komunikazioaz arduratzen diren elementuak. Ordenagailu berria erostean, driver horiek eguneratuak egoten dira, azken akatsak konponduta. Baina denbora pasatzen den heinean, akats gehiago topatzen dira edota bere funtzionamendua azkartzeko aldaketak egiten dira. Kasu horietan, komeni izaten da driverrak eguneratuta izatea. Baina hori egitea oso konplikatua da; izan ere, osagai bakoitzaren webgunera joan behar baita eguneraketaren bila. Lan horretan laguntzeko dago DriverMax izeneko aplikazioa. Honek, ordenagailuko osagaiek behar dituzten driverren kudeaketa zentralizatu egiten du, eta, horrela, asko errazten da eguneratze lana.

Ordenagailua pizten denean, lehenengo sistema eragilea kargatzen da. Jakina da horien artean aukera zabala dela. Ezagunenak Windows, MacOS eta Linux dira, zalantzarik gabe. Behin martxan delarik, sistema eragile horretarako prestatutako aplikazioak erabil daitezke bertan. Baina zer gertatzen da plataforma horretarako prestatu gabe dagoen software bat exekutatu nahi bada? Linuxen egonda, posible al da Windowseko aplikazioak exekutatzea? Eta alderantziz? Zerbitzari ahaltsu baten baliabideak hobeto ustiatzeko, ezin al da zerbait egin?

Galdera horien guztien erantzuna birtualizazioa da. Kontzeptu zaharra izanik ere, gaur egun berriro hartu du indarra. Azken finean, ordenagailu baten baliabideak zuzenean atzitu beharrean, birtualizaziorako softwarea arduratzen da hori egiteaz. Horrela, bertan oinarrituta, aurrez aipatu diren arazoak konpontzeko bideak topa daitezke.

Birtualizazioa

Termino hau 1960. urtetik erabili izan da informatikan, boladak izan ditu, eta gaur egun berriro puri-purian dagoen kontu bat da. Birtualizazioak sistemaren barneko egitura ezkutatu eta hori kudeatzeko interfaze errazago bat eskaintzen du. Horrela, birtualizazioa egiten duen softwarearen atzean makina desberdinak kokapen desberdinetan egon daitezke, esaterako.

Oso kontzeptu zabala da, eta interpretazio asko egin daitezke. Dena dela, informatikan onartua dago bi motatakoa izan daitekeela: plataformaren birtualizazioa eta baliabideen birtualizazioa. Azken hori biltegiratzeko gaitasuna edota sarean egon daitezkeen bestelako baliabideak simulatzeko erabiltzen da.

Birtualizazioa hardware plataforma batean ezartzen den software berezi baten bitartez egiten da. Horrek ondoren jarriko diren beste softwareentzako ingurune konputazionala simulatzen du. Jarriko den software hori, normalean, sistema eragilea izango da. Horrela, sistema eragileak hardwarea kudeatzen ari dela pentsatu arren, birtualizazioa egiten duen softwarearekin ari da lanean, azken horrek kudeatzen baitu hardwarea. Metodo hau erabiliz, hardware beraren gainean sistema eragile bat baino gehiago ezar daitezke. Horrela, zerbitzari (birtual) bat baino gehiago aritu daitezke lanean aldi berean, nahiz eta azpian zerbitzari fisiko bakarra izan.

VirtualBox

Birtualizazioa egiteko softwarearen adibide bat da VirtualBox. Windows, MacOS eta Linux plataformetan dabil, besteak beste, eta kode irekikoa da. Haren erabilera praktiko bat sistema eragile baten gainean beste bat martxan jartzea izan daiteke. Adibidez, erabiltzaile batek ordenagailuan Ubuntu Linux banaketa izan dezake instalatuta, baina Windowserako soilik dagoen aplikazio bat erabili behar du. Nahiz eta horrelako aplikazioak gero eta gutxiago egon, oraindik existitzen dira. Arazo hori konpontzeko, VirtualBox instalatzea nahikoa da. Ondoren, horren gainean Windows jarri, eta, azkenik, erabili behar den aplikazioa.

VMware

Birtualizazioaren merkatuan itzalik handiena berak du. Beraz, ezin utzi aipatu gabe. Ostatatze enpresa handiek zerbitzari birtualak-eta eskaintzen dituztenean, normalean VMware birtualizazio sistemarekin kudeatzen dituzte beren hardware baliabideak. Produktu sorta zabala du, bezeroak bere beharren araberako produktua aukeratu dezan. Doako aplikazioak ere eskaintzen dituzte; VMware Server eta VMware Player, esaterako.

Microsoft VirtualPC

Connectix enpresak garatu zuen aplikazioa, baina ondoren Microsoftek erosi zuen. Horren funtzioa ere berbera da: Windows plataformaren gainean beste sistema eragile batzuk exekutatzeko aukera ematen du. Atera duten azken bertsioa, VirtualPC 2007 izenekoa, doan jaits daiteke. Software asko probatzen ibiltzen direnentzat oso praktikoa da horrelako sistema bat izatea. Izan ere, jakina baita Windowsen zenbat eta programa gehiago instalatu orduan eta motelago doala. Horrela, oinarrizko sistema eragilea ez litzateke ukituko, guztia VirtualPC gainean ezarritakoan egingo bailitzateke.

Horretarako balio du Pikikids izena duen webguneak. Haurrentzat, eta hain haur ez direnentzat ere, tresna dibertigarria da. Oso erraz erabiltzen da. Komikia sortzeko lehenengo pausoa komikiak izango duen gelaxka kopurua ezartzea da eta haien egitura konfiguratzea. Hori egin ondoren, gelaxka bakoitza editatzen has daiteke. Horrela, gelaxka bakoitzean ordenagailuan dagoen irudi bat edo Flickr-etik aukeratutako bat sar daiteke. Ondoren, irudi hori tratatu daiteke tamainak aldatuz, efektuak erabiliz eta hainbat elementu gehituz. Bunbuiloak ere gehitu daitezke, protagonisten arteko elkarrizketak sortzeko.

Komikia gordetzerakoan, modu pribatuan edo publikoan egiteko aukera ematen du. Publiko jarriz gero, beste erabiltzaileek baloratu, partekatu edo komentatu egin dezakete. Horrez gain, denda bat dute, eta egindako komikiak kamisetetan, katiluetan eta abarretan jartzea eskaintzen dute.

Interneten nabigatzean, askotan gertatzen da intereseko webgune bat aurkitu eta lagun bati bidaltzea, baita esteka norbere blogean jarri nahi izatea ere. Baina webgunearen helbidea edo url-ren luzera arazo bat izan daiteke, bai helbidea ulertzeko eta bai bidaltze- ko garaian; posta elektronikoz bidaltzean, helbidea bi lerrotan jarri eta mozteko arriskua ere badago.

Arazo hori konpontzeko, helbideak laburtzeko tresnak daude eta oso aukera zabala dago. Horietako bat ZipMyURL izeneko zerbitzua da. Baina, helbideak mozteaz gain, bestelako funtzio batzuk ere eskaintzen ditu. Del.icio.us edo Twitter-en kontua izanez gero, moztutako helbidea bertan sartzeko aukera ematen du.