Zibergela

Interneten dauden gustuko irratsaioak, elkarrizketak eta kontzertuak, nork ez lituzke entzungo berak nahi dituenean? Esate baterako, norberaren audio erreproduzitzailean kargatu eta lanerako edo ikastetxerako bidean entzutea. Hori ahalbidetzen du Podcast-ak: audio fitxategiak eta RSS jarioak uztartzen dituen teknologia.

Zer da?

Podcast izenaren jatorria iPod eta broadcast terminoen bateratzetik dator. 2004ko abuztu inguruan sortu zen; Adam Curry-k RSS formatua erabili zuen fitxategiak atxikitzeko.

Esan daiteke podcast bat ahotsa duen blog bat dela, eta post edo artikulu bakoitzean audio fitxategi bat dagoela entzungai. Ondoren, audioa bertatik entzun edo fitxategia jaitsi eta erreproduzitzaile batean entzuteko aukera ematen du. Hori da irratiarekin konparatuz duen abantaila nagusia; hau da, edozein lekutan eta ordutan entzun daitezkeela programak, eta ez zuzenean ematen denean soilik.

Podcast-etako edukia edozein izan daiteke: ohikoenak irratsaio formatua dutenak dira, baita ahotsa elementu bakarra dutenak ere. Azken horiek blog batekin konpara daitezke, eta edukia irakurri beharrean entzun egiten da. Irrati programak aurki daitezke arren podcast moduan, gehienak gai jakin bat jorratzen duten pertsona arruntak dira.

Nola jarraitu?

Podcast-ak jarraitzeko erabiltzen diren tresnak ohiko RSS irakurgailuak izan daitezke, hau da, Google Reader, Netvibes eta gisako aplikazioak erabil daitezke. Horiez gain, podcast-ak kudeatzeko programa bereziak ere badaude: podcast-etara egokitutako ezaugarriak izan ohi dituzte, RSS irakurgailu arruntek ez dutena. Mota horretarako software ezagunenetakoa, iPodder izenekoa da.

Blogetan harpidetzeko erabiltzen den sistema bera erabiltzen da podcast-etan harpidetzeko ere. Harpidetutako kanal edo jarioan post berri bat argitaratzen denean, RSS irakurgailuak aditzera emango du. Ondoren, ordenagailuak audioa irakurtzeko duen softwarearekin irakur daiteke, edo audio fitxategia -MP3 edo OGG formatuan gehienak- jaitsi eta erreproduzitzaile batean entzun.

Nola sortu?

Podcast propio bat sortu nahi baldin bada, eman beharreko pausoak oso errazak dira. Lehenengo zeregina podcast-a izango den audio fitxategia grabatzea da. Horretarako, ordenagailuko edozein audio grabatzailek balio du. Hala eta guztiz ere, besteren bat erabili nahi izanez gero, kode irekikoa den eta hainbat plataformatarako eskuragarri dagoen Audacity erabil daiteke. Ondoren, fitxategia MP3 edo OGG formatura bihurtuko da, eta egilea, data eta gisako datu batzuk gehituko zaizkio. Azken pausoa argitaratzea izango da. Hori egiteko hasiera batean ekintza batzuk -fitxategia igo, RSS-a sortu, eta abar- eskuz egin behar baziren ere, gaur egun nahikoa da blog batean post bat argitaratzeko eman beharreko pauso berdinak emanda.

Podcast bat argitaratzeko, webgune asko daude. Erabilienak direnetan, aurrez aipatutakoa argitaratzeko metodo sinplea erabiltzen da. Bertan, post-aren izenburua, gaiari buruzko etiketak, deskripzioa eta audio fitxategia eman behar dira. Ondorengo guztia webguneak egiten du, RSS jarioa eguneratu ere bai. Hiru pauso horiekin, podcast bat sortuta dago.

Etorkizuneko irratia

Podcast-arekin edonork graba dezake bere programa, eta Interneten argitaratu. Horrela jende askok ikusi eta entzungo baitu. Ez da transmisorerik erosi behar, eta ez dago irrati frekuentzia baten beharrik ere. Aski da software pare batekin eta podcast-a argitaratzeko webgune batean erregistratzearekin. Zertaz hitz egin erabakitzea soilik falta da. Hain baliabide gutxirekin mundu osoak entzuteko gai izateak sekulako potentziala ematen du. Horregatik, podcast kanalen kopurua etengabe ari da hazten, are gehiago, ohiko irratiak ere podcast teknologia erabiltzen hasi dira beren irratsaioak sarean jartzeko. Etorkizuneko irratia podcast-a izango dela zalantzarik ez dago.

Interneten zerbitzu asko aurki daitezke, imajina ezin daitezken zerbitzu motak topatzen dira bertan. Agian hainbesterainokoa ez da izango, baina berezia da ondorengo hau ere. Norberak diseinatutako letra motak sortzeko balio duen zerbitzua. YourFonts.com izeneko webguneak eskaintzen du zerbitzu hori. Bertan, pauso jakin batzuk jarraituta edozein ordenagailutan instala daitekeen letra mota sortzeko aukera ematen dute. Lehenengo, webgunetik letra mota sortzeko txantiloia hartu behar da. Sortu nahi den letra diseinuarekin idatziko da letra bakoitza, eta orria eskanerretik pasatu behar da. Ondoren, zerbitzarira igo eta errepasatu egingo da igotakoa, beharrezkoak diren probak eginez. Guztia egiaztatu ondoren, letra mota sortzen du zerbitzuak, eta ordenagailuan instalatzea soilik geratzen da. Eman beharreko pausoak oso argi adierazita daude, eta zerbitzua erabiltzeko ez da erregistratu behar.

Turismoa egiteko garaian, Internetek baliabide anitz eskaintzen ditu. Ezagunenak, hegaldi merkeak eta ostatu hartzeko eskaintza bereziak dira. Horrez gain, beste zerbitzu bat ere aurki daiteke, eta, gainera, doan: hirietan egiten diren bisita turistikoak edo ibilbideak. Sandemans izena dute, eta, besteak beste, Londresen, Amsterdamen eta Parisen topatu daitezke. Bisitak urteko egun guztietan egiten dira, berdin du euria, elurra edo eguzki goxoa izan. Erreserbarik egin beharrik ez dago, hiri bakoitzean daukaten elkartze puntura ordurako iristea besterik ez da egin behar. Bisita pribatuak ere eskaintzen dituzte; hauek, noski, ordaindu egin behar dira. Beraien webgunearen bitartez, ostatu hartzeko zerbitzua ere eskaintzen dute.

Duela urte pare batetik gaur egunera asko zabaldu da sare sozialen mugimendua Interneten. Nork ez ditu ezagutzen Facebook, Tuenti eta MySpace plataformak. Sare sozialak, Interneten nabigatzeko ohiturak aldatzen ere ari dira. Ikerketa batzuk ondorioztatu dutenez, AEBetako gazteek, Internet osoan nabigatu beharrean, Facebooken moduko sareetan nabigatzen dute. Bertan egiten dituzte sarean egin behar dituzten ekintzak, beren lagunak ere bertan daude, eta ez dute hortik kanpora ateratzeko beharrik.

Nabigatzeko joera aldatzeaz gain, marketinaren jomuga berria ere badira. Sare sozialetan dabiltzan pertsonek beraiei buruzko arrasto asko uzten dituzte. Uzten duten informazio horren adibide dira ohiturak, gustuak, adina, eta abar. Hau da, sarean dabiltzan erabiltzeak irizpide askoren arabera segmentatu edo sailkatu daitezke. Horren ondorioz, marketin kanpainak egiteko oso gune aproposak dira, izan ere, erabiltzaileak hain sailkatuta egonik, oso erraza da helburu diren erabiltzaileengana iristea.

Sare sozial orokorretatik at, espezifikoak edo gai jakin baten inguruan sortutakoak ere badaude. Edozein gairen edo erakunderen inguruan sor daiteke sare sozial bat. Sortzeko, neurrira garatutako plataformak edo sarean eskuratu daitezkeenak erabiltzen dira. Azken horietan, kode irekian banatzen direnak ere badira, eta ezagunak egiten ari dira gainera. Hutsetik garatzen hasi beharrean, oinarri batetik abia daiteke plataforma horiekin. Eta ondoren, sareari gehitu nahi zaizkion funtzionalitateak garatu edo sarean bilatu daitezke. Horrela, ez da hain zaila norberaren beharretara egokitutako sare sozial bat eratzea.

Elgg

Elgg da dudarik gabe sare sozialak sortzeko kode irekian dagoen plataforma ahaltsuena. Eskaintzen dituen ezaugarrien artean daude blogak, networking egiteko edo taldeak sortzeko aukera. RSS jarioak gehitzeko aukera ere ematen du, baita fitxategiak igo eta partekatzeko ere. Oso erraza da sortu nahi den sarearen beharretara moldatzeko, bere egituraren malgutasunari esker. Horrez gain, aplikazioaren atzean garatzaile komunitate zabal bat dago. Komunitate horrek, Elgg aplikazioa garatzeaz arduratzeaz gain, berarentzako funtzionalitate gehigarriak garatzen ditu. Horrela, esate baterako, Flickr-eko argazkiak sare honetan ikusi daitezke, eta YouTube-ko bideoak ere bai, besteak beste. Aplikazioa hizkuntza batean baino gehiagotan erabiltzeko pentsatua dago, hizkuntza bakoitzerako lokalizazioak ere komunitateko partaideek egiten dituzte. Elgg plataforma LAMP (Linux, Apache, MySQL eta PHP) azpiegituran oinarritzen da.

Lovd By Less

Aplikazio honen sortzailea Less Everyting izeneko enpresa izan zen. Bezeroak enpresari sare sozialak eskatzen hasi omen zitzaizkien, bakoitza ezaugarri bereziren batekin. Baina askotan gertatzen den bezala, bezeroek ez zeukaten itxurazko garapen bat ordaintzeko adina aurrekontu. Hori dela eta, sare sozialak sortzeko kode irekiko plataforma orokor bat sortu zuten, eta, hortik abiatuta, bezero bakoitzaren neurrira egokitu zuten. Gaur egun, Lovd By Less garatzen komunitate bat ari da enpresarekin batera. Aplikazioak sare sozial batean ohikoak diren ezaugarriak ditu: erabiltzaileen arteko networking-a, argazkiak partekatzea, bloga, mezularitza eta Flickr, YouTube eta gisako aplikazioekin integrazioa. Lovd By Less, Ruby on Rails plataforman garatuta dago.

Ostatatzea

Eduki kudeatzaileen gisako aplikazioentzako ostatatze zerbitzuak eskaintzen diren bezala, sare sozial propioak ezartzeko ere badaude. Horrela, hutsetik aplikazio osoa ezartzen hasi beharrean, oinarrizko instalazioa eginda ematen dute. Hortik abiatuta, ondoren norberak bere beharretara egokitzapenak egingo ditu. Esate baterako, A2 Hosting izeneko enpresak Elgg plataformarako ostatatze propioa eskaintzen du.

OpenOffice-en txantiloi biltegian ekintza askotarako balio duten txantiloiak aurkitu daitezke: aurkezpen bat egiteko, fakturak egiteko, orduen kontrola eramateko, gutun bat sortzeko eta abar. Dokumentu bat hasterako orduan lana erraztu dezaketen txantiloiak dira. Biltegia jardueraka sailkatua dago, eta txantiloiak ondorengo multzotan sailkatzen dira: lana, hezkuntza eta norberaren gaiak. Horien barnean azpimultzoak ere badaude. Erabiltzaileek ondoen baloratu dituzten ordenan ere eska daiteke, eta etiketen arabera ere bai. Norberak bere txantiloiak besteen esku jarri nahi baditu, horretarako formularioa ere eskaintzen du. Dokumentu edo aurkezpenen baten diseinu berri bat sortzen hasi aurretik begiratzea gomendatzen da.

Batzuetan, proiektu jakin baterako edo lan baterako irudi baten edo logo baten premia izaten da. Horrelakoetan, ohikoa izaten da sareko irudi bilatzaile batera jotzea, eta bertan zerbait bilatzea. Horrek askotan balio izaten du, baina ez beti. Esate baterako, zerbait pertsonalizatu nahi denean, izenburu jakin bat irudi edo logo gisa jarri nahi denean irudi bilatzaileek ez dute balio. Kasu horietan, bakoitzak berea egin behar izaten du. Horretan laguntzeko, lan hori errazten duten tresnak daude sarean. Horietako bat da Logo Maker: bere izenak dioen bezala, logotipoak sortzen laguntzeko da.

Logo Maker tresna erabiltzea oso erraza da, aski dira hiru pauso. Lehenengoan, oinarrizko irudia aukeratzen da; horretarako, hainbat gairi buruzko irudiak eskaintzen dira, pertsonak dituztenak, letrak dituztenak eta irudi abstraktuak dituztenak, esaterako. Behin irudia aukeratuta, logoa osatzea falta da; izen bat jarri eta koloreak eta letra mota egokia jartzea. Prozesuko azken pausua irudia gordetzea besterik ez da.

Ordenagailu eramangarri arruntak baino txikiagoak dira, eta sakelakoak baino handiagoak, agenda baten tamainaren antzekoak dira. Ultraeramangarri edo netbook moduan ezagunak egiten ari diren gailuak dira. 2008an hasi ziren ikusten, eta aurten, 2009an, ia guztiek dute ezagunen bat era horretako gailua duena.

Tamaina, pisua eta sinpletasuna dituzte ezaugarri ikusgarrienak. Baina, horiekin batera ekartzen dituzten sistema eragileak ere berrikuntza esanguratsua dira. Mahaigaineko ordenagailuetan eta eramangarrietan Windows-ek duen nagusitasuna, eremu honetan zalantzan jarri da. Haren prozesatzeko eskakizunak direla eta, netbook-ek duten gaitasunarekin ez dute bikote ona egiten. Hori dela eta, ordenagailu fabrikatzaileak bestelako aukerak instalatzen dituzte.

Berariazko Linux banaketak

Linux da netbook fabrikatzaileek beren gailuak hornitzeko gehienetan aukeratu izan duten sistema eragilea. Horretarako, oinarri gisa plataforma irekia hartzen dute, eta, ondoren, gailuaren ezaugarrietara egokitzeko garapenak egiten dituzte. Interfazea pantailaren tamaina txikira egokitzen da; aplikazioak, gailuaren prozesamendu gaitasunera, eta ordenagailua abian jartzeko behar den denbora ere hobetu egiten da.

Aukera hau hartu dute, besteak beste, Asus eta Acer etxeek. Horrela, beren Eee PC eta Aspire One gailuak haietara egokitutako Linux bertsioarekin eskuratu daitezke, Linpus eta Xandros hain zuzen ere.

Ubuntu Netbook Remix

Linux banaketen artean, azken urteetan gehien zabaldun den Ubuntu-k ere badu bere netbook gailuetarako bertsioa, Ubuntu Netbook Remix (UNR) deitzen da. Hasiera batean, aparteko komunitate bat hasi zen Eee PC gailuetara Ubuntu egokitzen, baina gaur egun, Ubunturen webgune ofizialean eskuratu daiteke. Hasieran aipatu diren banaketak bezala, UNR ere gailu berri hauetarako optimizatua dago. Berez dakarren aplikazio-sorta aberatsaz gain, Synaptic izena duen Ubunturen aplikazioak gehitzeko sistema dakar. Horrela, komeni den beste edozein aplikazio instalatzea oso erraza da. Interfazea ez da Ubunturen ohikoa, mahaigaina hiru zutabetan banatzen da. Aplikazioen kategoriak, aukeratutako kategoriaren ikonoak eta sistemako karpetak erakusten dira zutabe horietan.

UNR instalatzeko, Ubunturen webgunetik jaitsi behar da aplikazioaren irudia. Hori egin ondoren, USB pendrive batean gordetzen da sistema abiatzeko behar den formatuan. Behin USB euskarria prest izanda, netbook bertatik abiarazi behar da, disko gogorretik egin beharrean. Horrela abiatzen denean, UNR-ren instalazio prozesua jartzen da martxan, eta pausu gutxi batzuk eman ondoren, sistema berria instalatuta geratzen da. Gailuaren arabera, litekeena da haririk gabeko konexioa eta soinu-txartela eskuz konfiguratu behar izatea.

Jolicloud eta gOS

Orain arte aipatu diren aukerez gain, aukera berriak ere azaleratzen ari dira. Oraindik oso berriak dira, kasu batzutan iragarpena bakarrik egin da. Sistema eragile hauen filosofia, laino konputazioan oinarritzen da, hau da, gailuan aplikazioak instalatu beharrean Interneten dauden zerbitzuez baliatzen da. Horrela, oso arinak dira, plataforma sinpleak eta sarearen aukerak ahalik eta gehien ustiatzen saiatzen dira. Mota honetako plataformak dira gOS eta Jolicloud, bien ezaugarrietan etengabe aipatzen da cloud kontzeptua, hau da, sareko aplikazioen etengabeko erabilera.

Eramangarri txiki hauek ekarri duten iraultzan, protagonista bihurtu dira sistema eragileak. Orain arte Windows izan da nagusia, baina gailu hauetan atzetik dago. Erabiltzaile batzuek Windows XP dakarren netbook-a erosten dute, baina ez dira jabetzen sistema eragile horren ezaugarriak ez direla egokienak gailu horietarako. Linux, kode irekikoa izanik, ordenagailu fabrikatzaileen gogokoena bihurtzen ari da. Izan ere, beraien beharretara moldatzeko eta garapen propioak

Ingurumena babestea azken boladan puri-purian dagoen joera bat da. Batzuek marketin estrategia gisa erabiltzen duten arren, ideia originalak eta praktikoak ere badaude. Horietako bat Ecofont letra-tipo ekologikoa da. Sortzaileek diotenez, normalean inprimatzeko erabiltzen den tintaren %20a aurreztu omen daiteke. Horretarako, letra bakoitza zulotxoz betetzen da, eta zulo horiek hutsune gisa erakusten dira. Horrela, zulo horiek inprimatzen erabiliko litzatekeen tinta aurreztu egiten da.

Ecofont-en erabilera nagusia dokumentuen zirriborroak eta barne erabilerarako dokumentuak inprimatzea da. Hala ere, 10-12 puntuko letra erabiltzen bada, batere arazorik gabe erabil daiteke letra-tipo hori edozer inprimatzeko.

Ez da nobedadea gero eta jende gehiago murgiltzen dela Interneten, eta dabiltzanak sarean gero eta ekintza gehiago burutzen dituztela. Hori horrela izanik, Interneteko nabigatzailea ordenagailuko aplikazio garrantzitsuena bihurtzen ari da. Aldi berean, segurtasunari dagokionez aplikazio kritikoa bihurtu da.

Jakina da Mozilla Firefox nabigatzaile seguruenetakoa dela, baina oraindik ere seguruago ibili nahi izanez gero, hainbat gehigarri daude eskuragarri. Gehigarri hauek Firefox-en gehigarriak dauden webgunean aurki daitezke. Beste batzuen artean, honako hauek aurki daitezke: Adblock Plus eduki jakin batzuk blokeatzeko, NoScript, Javascript kodea exekutatu aurretik erabiltzaileari baimena eskatzen diona eta FoxTor, nabigazio arrastoak ezkutatzen dituena. Gehigarri moduan instalatzen direnez, ez dute inongo konplikaziorik.

Merkataritza elektronikoa esaten denean, lehenengo burura etortzen diren produktuak elektronikakoak dira: ordenagailuak, argazki kamerak, erreproduzitzaileak eta abar. Horiez gain, liburuak ere elementu garrantzitsuak izan dira, hor dago Amazonen adibidea. Nahiz eta gaur egun eskaintza oso zabala izan, merkataritza elektronikoko aitzindaria liburuak eta diskoak saltzen hasi zen sarean.

Baina merkataritza elektronikoak ematen dituen aukerak ez dira hor amaitzen. Gaur egun, ia edozer gauza eros eta sal daiteke Internet bidez. Burua erakusten hasi diren arlo horietako bat barazkiena eta fruituena eta elikagaiena da orokorrean. Ezagunak dira laranjak sarean saltzen dituzten Valentziako nekazariak (Herrialde Katalanak). Hedabideetan-eta azaldu izan dira beren salmenta eredu berria azaltzen.

Izan ere, jakina da herrietan dauden udal-merkatuetara gero eta jende gutxiago joaten dela, eta hori jakinik, eredu berriak asmatzea edo desagertzea besterik ez dela geratzen. Hori dela eta, sarean laranjak ez ezik edozein elikagai saltzen da gaur egun, baita barazkiak ere. Plaza berria izaki, oraindik bakoitza bere eremua definitzen ari da, nekazaritza ekologikoa eta saskiak prestatuta saltzen dituztenak, esaterako.

Natus, barazki-saskiak eskura

Webgune honetan, Natus izeneko frankiziak eskaintzen dituen produktuak saltzen dira. Denda fisikoez gain, denba birtuala ere badute. Bertako produktu guztiek kontrol eta zehaztapen batzuk pasatu behar dituzte. Horrela, eskuz landutako elikagaiak, ekologiko batzuk eskaintzen dituzte: olioak, arrozak, marmeladak, saltsak eta abar. Aukera horiez guztiez gain, fruitu eta barazkiekin osatutako saskiak erosteko aukera dago. Gainera, saski bakarra, hilabetean lau saski edo urtean 48 bidalketa kontratatu daitezke, guztiak bezeroak esandako datan bidaltzeko.

‘El portal de la fruta’

Fruituak eta barazkiak saltzen dira webgune honetan ere. Horrez gain, olibak eta ardoak ere badituzte. Aurrekoak baino ezaugarri batzuk gehiago ditu honek, esaterako garaiko produktuak zein diren azaltzen dute, haien ezaugarriak eta abar. Eskaintza bereziak ere izaten dituzte; kasu honetan, 50 euro baino gehiagoko erosketa bat eginez gero, bidalketa-gastuak doan dira.

‘Directo del campo’

Intercom taldearen elikagaien denda da. Talde hori trafiko handia duten hainbat webguneren jabe da. Elikagaien denda honek denetik eskaintzen du, azaltzen den produktu bakoitzaren informazio zehatza azaltzen da: deskribapena, jatorria ekologikoa den ala ez, garraioa nola egingo den eta abar. Baita elikagai hori garaikoa den edo ez eta kontsumitu aurretik egosi egin behar den ere. Garaiko barazkiekin osatutako saskia erosteko aukera ere ematen du.

Ekoizlea izanez gero, plataforma honetan saltzeko aukera ematen da. Horrela, Internet bidez saltzen hasi nahi duen ekoizleak ez dauka zertan azpiegitura osoa jarri. Plataforma honetan erregistratu eta saldu nahi dituen elikagaien informazioa sartzea nahikoa izango luke.

«Berritu edo hil», dio esaerak, eta hori bera gertatzen ari da barazkien salmentarekin ere. Herriko merkatuek iraungo dute, jende gehiago edo gutxiagorekin, baina nekazariak beste bide batzuk bilatu behar ditu bezeroa aurkitzeko, eta horietako bat Internet da zalantzarik gabe. Plaza berri horretan postu ona lortzen duenak etorkizunari begira abantaila handia izango du, erabiltzailea ohitzen ari baita sarean geroz eta gehiago erosten. Beraz, betiko merkatuko plazatik plaza birtualerako jauzia abian da barazkigintzan ere.