Zibergela

Gero eta ohikoago bihurtzen ari da posta elektronikoa Interneten gordetzea. Gero eta gutxiago egiten da posta kudeatzeko software baten bidez posta ordenagailura deskargatzea. Hala ere, oraindik jende askok erabiltzen ditu mota horretako aplikazioak. Lan munduan, esaterako, oso ohikoa da posta elektronikoa ordenagailura deskargatzea.

Posta elektronikoa kudeatzeko aplikazioen artean, Microsoft etxeko Outlook da ezagunena, hori erabiltzen baita gehien. Baina norbait aplikazio hori utzi eta beste bat jartzekotan baldin badabil, badu aukerarik. Kode irekikoak diren bi aplikazio dira alternatiba nagusiak: Mozilla Thunderbird eta Novell Evolution. Gainera, biak erabil daitezke euskaraz.

Thunderbird

Mozilla proiektuaren posta-bezeroa da Thunderbird. Firefox nabigatzailea bezala, oso aplikazio egonkorra da. Posta-bezero batek dituen edozein ezaugarri ditu: karpetak kudeatzeko sistema, posta helbideen atala eta posta-kontu bat baino gehiago kudeatzeko aukera. Spam-a diren mezuak iragazteko ere oso motor eraginkorra du. Gainera, Windows, Mac OS X eta Linux plataformetan erabiltzeko prestatuta dago.

Ohiko ezaugarriez gain, baditu beste ezaugarri batzuk ere, eta horiek oraindik gehiago errazten dute aplikazioaren erabilera. Esate baterako, RSS jarioak Thunderbidetik bertatik irakurtzeko konfiguratu daiteke. Horrela, horiek irakurtzeko ez da beste aplikaziorik behar.

Mezuak karpetetan sailkatzeaz gain, etiketak jartzeko aukera ematen du. Etiketa horiekin, mezuak gaika sailka daitezke, eta berdin dio mezuak karpeta desberdinetan baldin badaude ere. Hau da, karpeta desberdinetako mezuak etiketen bidez erlaziona daitezke.

Firefox nabigatzaileak bezala, Thunderbirdek ere gehigarriak onartzen ditu. Aukera horrekin, aplikazioa ezaugarri berriekin aberastu egin daiteke, gehigarrien bilduma oso zabala baita. Denetik aurki daiteke: kontaktuen zerrenda Gmail-ekin sinkronizatuta izateko aukera, deskargak azkartzeko modua, segurtasun gehigarriak eta abar.

Evolution

Duela urte batzuk Ximian Evolution zuen izena, baina, Novell enpresak erosi zuenetik, Evolution esaten zaio. Kode irekiko posta-bezero horrek, posta elektronikoa kudeatzeaz gain, beste hainbat funtzio ere betetzen ditu. Eguneko agenda, egin beharreko atazak, bilerak eta mota guztietako zereginak kudea daitezke Evolutionekin.

Jatorrizko aplikazioa Linux plataformakoa da; Ubuntu bezalako banaketa ezagunetan instalatzen da, besterik agintzen ez bada. Dena dela, Windows plataformarako bertsio bat ere mantentzen da. Horrela, Microsoft Outlooken alternatiba sendo moduan aurkezten da; izan ere, ezaugarri antzekoak baitituzte. Evolutionek duen bilaketa-sistema oso azkarra da. Eremu askotan egin daitezke bilaketak; mezuen gorputzea egiten bada ere, emaitzak oso azkar bueltatzen ditu.

Gnome proiektuaren barnean dagoenez, hori euskaratzeko proiektuaren barnean sartu da Evolution euskaratzea ere. Beraz, norbere sistema eragilea euskaraz izanez gero, aplikazioaren interfazea euskaraz izango da. Bestela, eskuz konfiguratu beharko da.

Outlook

Microsoften posta-bezeroa da hiruren artean ezagunena. Sistema eragilearekin eta bulegotika-suitearekin duen nagusitasunaz baliatu da posta-aplikazioa ezartzeko. Euskaraz ere badago Outlook; nahikoa da Office bulegotika-suiteari euskarazko interfaze paketea instalatzea. Hori egin ondoren, aplikazioa euskaraz erabili ahal izango da.

Artikulu honetan posta elektronikoa norbere ordenagailuan kudeatu ahal izateko aplikazioak aurkeztu dira. Hirurak dira baliozkoak, lehenengo biak kode irekikoak, eta hirugarrena ez. Baina hirurak erabil daitezke euskaraz. Gehien erabiltzen den aplikazioa euskaraz erabil daiteke.

Irudiak editatzeko softwareen artean ezagunena Photoshop dela ukatzerik ez dago. Sona handia duen aplikazioa da, eta, dena esan behar bada, aukera asko ematen ditu. Baina inork ordaindu al du lizentziarik aplikazioa eskuratzeko? Nork instalatzen du ordaindutako bertsioa, eta nork laguntxo baten CD-ROM batean pasatakoa? Ez da oso argia izan behar erabiltzaile gehienek bigarren aukera hartzen dutela jakiteko. Baina jende hori ez da konturatzen legea hausten ari dela, eta hori dela eta, isuna jar dakiekeela. Dena den, horrela ibili gabe, bada irudien ediziorako beste aukerarik. Software librearen eskutik dator aukera, eta horietan ezagunena Gimp izeneko aplikazioa da.

Irudien ediziorako softwarea

Irudien edizioa, izenak dioen bezala, irudi digital bat hartu eta editatzean datza. Horretarako, hainbat software daude merkatuan. Normalean, editatzen diren irudiak argazki digitalak edo eskaneatutako irudiak izan ohi dira. Irudiaren edizioaren helburua akatsen zuzenketa izan ohi da: argazkietako argitasuna, distira eta kontrastea aldatzea eta eskaneatutako irudi zaharrei ukituak ematea. Horrela, irudi horiei berez falta zitzaien balioa eransten zaie, eta lortzen diren emaitzak oso txukunak izan ohi dira. Aipatutako eragiketa horiez gain, askoz lan gehiago ere egin daitezke.

Gimp

Izenak dioen bezala, Gimp (GNU Image Manipulation Program) irudiak manipulatu edo editatzeko GNU lizentziadun programa da. Beraz, Gimp aplikazioa software librea da, eta, horretaz gain, doakoa ere bai. Hasiera batean Linux plataformarako garatu baldin bazen ere, gaur egun Windows eta Mac OSX plataformetarako ere badago. Hau da, erabiltzaile arruntak erabiltzen dituen plataforma nagusietan erabil daiteke. Gaur egun, hori da Photoshopez gain dagoen aukera sendoena. Nahiz eta mota horretako aplikazio gehiago badiren, Gimpek du ezaugarri gehien.

Irudien ediziorako tresna multzo zabala ematen du. Marrazketarako, adibidez, tamaina desberdinetako brotxa, arkatza eta esprai antzekoa dauzka, besteak beste. Horiek guztiak nahi diren koloreekin erabil daitezke, aukera egiteko daukan kolore-paleta erabiliz. Irudien tamaina aldatzeko ere hainbat aukera ditu: moztu, oihalaren tamaina aldatu eta biratu egin daiteke. Irudiaren distira, kontrastea eta kolore-mailak doitzeko aukera ere ematen du.

Gimpek duen beste atal indartsu bat irudiei iragazkiak aplikatzeko duen aukera zabala da. Hainbat motatako iragazkiak ditu, eta mota horietako bakoitzaren barnean aukera bat baino gehiago. Edizio-lana egiteko garaian, geruza batekin baino gehiagorekin lan egiten uzten du. Egiten den lan bakoitza aparteko geruza batean egin daiteke, eta, horrela, ondoren zerbait aldatu behar bada askoz ere errazagoa izaten da.

Fitxategi-mota multzo handi bat onartzen du; horrela, kapaz da JPG, GIF, PNG, TIFF eta PSD (Photoshop) formatuetan gordetzeko. Horrez gain, PDF formatuan ere gordetzeko aukera ematen du.

Euskaraz

Software libreko aplikazio nagusi guztiak bezala, Gimp ere euskaraz dago. Lan hori EuskalGNU elkarteari zor zaio, hark euskaratu baitu, beste aplikazio asko bezala. Linuxen eta Windowsen aski da sistema eragilea euskaraz erabiltzea Gimp ere euskaraz erabiltzeko. Izan ere, aplikazioak berak detektatzen du sistema eragilean kargatuta dagoen hizkuntza, eta hizkuntza horretan abiarazten du.

Artikulu honetan azaldu den bezala, norbere argazkiak edo bestelako irudiak editatzen aritzeko ez da derrigorrez Photoshop behar. Batere lizentziarik ordaindu gabe, software libreak ematen duen gardentasun eta sendotasunarekin garatutako aukera da Gimp. Eta, gainera, euskaraz erabiltzeko aukera ematen du. Irudien ediziorako aplikazioetan aukera askea bezain sendoa de Gimp.

Web nabigatzailea gaur egun ordenagailuan gehien erabiltzen den aplikazioa dela esan daiteke. Interneten zabalkundeak gero eta ezagunagoak egin ditu, eta denborarekin ezaugarri berriez hornitu dira. Gero eta ekintza gehiago egiten direnez sarean zuzenean, nabigatzaileek informazioa prozesatzeko gaitasuna areagotu egin dute. Posta elektronikoa sarean eduki ez ezik, orain ohikoa da dokumentuak idaztea eta kalkulu-orriak ere sarean erabiltzea. Hori guztia ongi egin ahal izateko, tresna ahaltsuak bihurtu dira web nabigatzaileak.

Euskaraz ere erabil daitezke, eta, horren harira, dauden aukerak azalduko ditugu. Horrez gain, interesagarriak diren beste tresna pare bat ere erakutsiko ditugu.

Mozilla Firefox

Netscape Communicator nabigatzailearen ondorengoa dela esan daiteke Mozilla Firefox. Aske utzi zen haren kodea hartu baitzen oinarri gisa Firefoxen lehen bertsioa kaleratzeko. Ondorioz, Firefox kode irekiko aplikazoa da. Dena dela, garai hartatik bide luzea egin du, eta emaitzak hor daude; gero eta erabiltzaile gehiago ditu. Duela hilabete batzuk Firefox 3 bertsioa kaleratu zen, eta horrek ere beste bultzada bat eman dio.

Bere ezaugarri nagusien artean, erlaitzetan oinarritutako nabigazioa aipatu behar da. Orri bat baino gehiago aldi berean irekita eduki nahi badira, lehen lehioak irekitzen ziren. Horrek, azkenean, erabilera zailagoa egiten zuen. Baina Firefoxen bigarren bertsiotik aurrera erlaitzak gehitu zitzaizkion, eta, horrela, lehio bakar batean nahi adina orri eduki daitezke irekita. Horrez gain, gehigarriak instalatzeko aukera, eguneraketak automatikoki bilatu eta instalatzea eta beste hainbat ezaugarri ditu.

Euskarazko bertsioa Librezale.org taldeak mantentzen du, beraiek dira Firefox euskaraz izatearen arduradunak. Nabigatzailea euskaraz hartzeko Firefoxen gune ofizialetik edo Librezale.org webgunetik har daiteke. Instalazioa oso intuitiboa da, pauso bakoitza erraz egin daiteke eta, gainera, Internet Explorer nabigatzaileko informazioa inportatu daiteke.

Internet Explorer

Oraindik ere gehien erabiltzen den nabigatzailea da Internet Explorer. Windows sistema eragilearekin zuen nagusitasunaz baliatu zen Microsoft bere web nabigatzailea zabaltzeko. Hainbat epaiketa egin dira kontu hori dela eta, baina oraindik ere hor dago. Nabigatzaile hau ezaguna egin da aurkitu dizkioten segurtasun zuloengatik, besteak beste. Izan ere, erabiltzailearen ordenagailuaren segurtasuna behin baino gehiagotan utzi du airean. Nahiz eta proportzioan gero eta presentzia txikiagoa izan, oraindik nagusi da.

Momentu honetan, bertsio berriena Explorer 7 da, baina Explorer 6 ere asko erabiltzen da oraindik. Horiek euskaraz jartzeko bi bide daude: sistema eragilea euskaraz jartzea eta interfaze paketea hartzea. Windows XP euskaraz jartzen denean, Explorer 6 nabigatzailea ere automatikoki euskaratu egiten da. Aldiz, Explorer 7 euskaratzeko interfaze paketea hartu eta instalatu behar da. Windows Vista plataforman, berriz, euskaraz jartzean nabigatzailea ere euskaraz jartzen da.

Euskalbar

Arestian aipatu da Firefoxen gehigarriak instalatu daitezkela. Mota askotakoak daude, baina euskaldunen artean bat nabarmendu da: Euskalbar, hain zuzen ere. Gehigarri horrek euskarazko hiztegi gehienetan kontsultak egiteko balio du: Elhuyar, Euskalterm, Hiztegi Batua eta abar. Kontsulta bat egiteko hiztegia dagoen webgunera jotzea sahiesten du eta, gainera, hiztegi bat baino gehiagotan ere egin daiteke bilaketa. Itzultzaileen artean oso ezaguna den arren, euskaraz idazten duen edonorentzat da gomendagarria Euskalbar.

Euskalduna zara Interneten?

Interneten hizkuntzen erabilerari buruzko datuak ateratzerako orduan, nabigatzaileak erabiltzen duen hizkuntza hartzen da kontuan. Euskararen kasuan oso garrantzitsua da, izan ere, askok konturatu gabe gaztelaniaz nabigatzen dute, nahiz eta euskaldunak izan. Horrela, datuak ateratzean, erabiltzaile euskaldunak direnak baino gutxiago azaltzen dira. Zein hizkuntzatan nabigatzen den jakiteko, Sustatu.com web gunera sartzea nahikoa da. Bertan sartzean, hizkuntza detektatzen du eta euskara ez bada abisatu egiten du. Abisua eman ez ezik, aldatzeko zer egin behar den ere azaltzen da.

Aurreko astean hasitako gairekin jarraituz, artikulu honetan euskaraz erabil daitezken bulegotika-suiteak azalduko dira. Microsoft Office eta OpenOffice dira ezagunenak, eta biak erabil daitezke euskaraz.

Bulegotika aplikazioak, ordenagailua erabilera pertsonala erabiltzen hasi zenean sortutakoak dira. Lehenengo suiteak IBM eta antzeko etxe handiek kaleratu zituzten. Berez, barnean duten aplikazio-multzoa ez dago zehaztuta, baina ohikoenak hiru aplikazioak biltzen dituzte: testu prozesatzailea, kalkulu-orriak eta aurkezpenak egitekoa. Batzuek marrazketarako tresna ekartzen dute edota datu-basea kudeatzeko aplikazioa.

OpenOffice

Kode irekian dagoen bulegotika-suite ezagunena da gaur egun. Duela aste batzuk kaleratu zen Openoffice 3.0 bertsioa, eta handik gutxira euskarazko bertsioa ere eskuragarri jarri zen. Kode irekiko aplikazio gehienek bezala, garatzaile eta erabiltzaile komunitate zabala du atzean. Horrek, etengabe zuzenketak eta hobekuntzak egitea ekartzen du. Ez da ahaztu behar bulegotika-suite oso hau doakoa dela.

Euskarazko bertsioa garatzen ere ari da talde bat, eta Zundan enpresa da koordinazio orokorraz arduratzen dena. 2.2.1 bertsioa arteko lokalizazioak Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politika Sailburuordetzak diruz lagundu zituen. Baina ordutik aurrera Zundan enpresak egin ditu lokalizazio-lanak, eta bertsio berri honetarakoak musu-truk gainera.

Openoffice euskaraz jartzeko, lehen aplikazio osoa deskargatu behar zen, ez zegoen beste modurik. Baina azken bertsioetan hori aldatu egin da, eta orain hizkuntza-pakete egokia hartuta ere egin daiteke. Horrela, OpenOffice bertsio berria euskaraz har daiteke oso-osorik, eta, erdarazko bertsio berria izanez gero, hizkuntza paketea hartzearekin aski da. Instalatzerako orduan ez du inongo misteriorik, erraz burutzen den prozesua jarraitu besterik ez da egin behar. Behin hizkuntza-paketea instalatu ondoren, interfaze osoa euskaraz erakusten da, eta erabiltzen hastea besterik ez da geratzen.

Microsoft Office

Azken hamar urtean gehien erabili izan den bulegotika-suitea izan da dudarik gabe. Bere testu prozesatzailea (Word) eta kalkulu-orria (Excel) oso ezagunak eta erabiliak izan dira. Gaur egun ere gehien bera erabiltzen da, baina OpenOffice hortzak erakusten ari zaio azken aldian.

Euskarazko lokalizazioak Office 2000 bertsioarekin hasi ziren. Garai hartan aplikazio osoa erosi behar zen euskaraz erabili ahal izateko, ez zegoen hizkuntza paketerik. Baina Office 2003 bertsioaz geroztik, euskarazko hizkuntza paketea eskaintzen da. Gaur egun, Office 2003 eta 2007 bertsioak jar daitezke euskaraz. Horretarako, Eusko Jaurlaritzaren webgunera jo behar da, euskarazko bulegotika atalera. Han daude hizkuntza paketeen estekak, eta osos erraz hartu eta instalatu daitezke.

Zuzentzaile ortografikoa
Bulegotika aplikazioetan erabiltzen den osagai garrantzitsuenetakoa da zuzentzaile ortografikoa. Nahiz eta normalean testu-prozesatzailean erabili, beste aplikazioetan ere erabil daiteke. Euskarak ere badu berea, XUXEN izenekoa, eta artikulu honetan aipatu diren bi suitetarako bertsioak daude.

OpenOffice-en instalatzeko, orain arte nahiko korapilatsua bazen ere, bertsio berrian asko erraztu dute. Gehigarri bezala instalatzen da, horretarako nahikoa da XUXEN deskargatu eta gehigarriak kudeatzen diren menuan berri bat bezala sartzea. Behin hori egin ondoren, defektuzko hizkuntza euskara aukeratu eta handik aurrera euskaraz zuzenduko dira testuak.

Office-erako prestatutako XUXEN instalatzeko, aski da fitxategia jaistea eta klik bikoitza eginaz instalatzea. Gero, OpenOffice-en bezala, euskara hautatu behar da hizkuntza lehenetsi gisa.

Bulegotika-suitea erabiltzaile gehienen ohiko tresna dela esan daiteke, bai dokumentuak idazteko, kalkulu-orriak egiteko eta abarretarako. Beraz, sistema eragilearekin batera hori euskaraz jarriz gero, ordenagailuan erabiltzen diren osagaiak neurri handi batean euskaraz izango dira. Pixkanaka-pixkanaka, ari da ordenagailua euskaraz ikasten.

Askotan, erabiltzaile euskaldun askok beren ordenagailua gaztelaniaz erabiltzen dute. Beraiek euskaldunak izanik ere, ez dira konturatzen erdaraz «hitz egiten dien» ordenagailua dutela. Batzuek agian jakin ere ez dute jakingo, baina gaur egun ordenagailua euskaraz erabiltzeko baliabide asko daude eskura. Urtetako lanaren fruitua da orain dagoena, batzuk administrazioak diruz lagunduak eta beste batzuk musu truk eginak. Beraz, ez dago aitzakiarik norbere ordenagailuari euskaraz hitz egiten erakusteko. Hurrengo asteetan, ordenagailuarekin egunero egiten diren ekintzak euskaraz nola egin azalduko dugu.

Sistema eragilea

Ordenagailu baten egituran hiru maila daudela esan daiteke: hardwarea, sistema eragilea eta aplikazioak. Hardwarea, ordenagailua bera izango litzateke, hau da, dituen osagai fisikoak (disko gogorra, memoria, prozesadorea eta abar). Sistema eragilea, berriz, ordenagailuaren hardwarea edo osagai fisikoak kudeatzeaz arduratzen da. Osagai horien eskaerak kudeatzen ditu, sistemaren funtzionamendu egokia bermatuta. Eta, azkenik, aplikazioak edo programak daude, horiek dira normalean erabiltzaileak erabiltzen dituenak. Aplikazio ezagunenak, web nabigatzailea, bulegotika aplikazioak, irudien tratamendurakoak eta abar. dira.

Artikulu honetan, hainbat sistema eragile euskaraz jartzeko dauden aukerak azalduko ditugu. Sistema eragilea oinarrizko osagaia izaki, lehenengo azalduko dugu nola euskaratu eta ondorengo artikuluetan beste aplikazioak euskaraz erabiltzeko dauden aukerak azalduko ditugu.

Windows

Oraindik ere munduan gehien erabiltzen den sistema eragilea da Windows. 2008ko iraileko estatistikek diotenez, erabiltzaileen %90 inguruk erabiltzen dute Bill Gatesek sortutako sistema eragilea. Nahiz eta Vista bertsioa izan berriena, gehienek XP erabiltzen dute, erabiltzaileen %73k hain justu.

Windows euskaraz jartzeko, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntz Politika Sailburuordetzaren webgunera jo behar da. Hantxe daude XP eta Vista sistema eragileentzako euskarazko interfaze paketeak. Lokalizazio horiek Elhuyar Fundazioak eta UZEI-k egindakoak dira. Interfaze pakete horiek ezartzeko, eman beharreko pausoak errazak dira, aski da aurrez aipatutako webgunera jotzea, pakete egokia deskargatu eta exekutatzea. Ondoren, ordenagailua berrabiarazteko eskatuko du, eta, hori egin ondoren, sistema eragilea euskaraz izango da.

Windows XP-ren kasuan, bada kontuan hartu beharreko puntu bat. Interfaze paketea instalatu ahal izateko, XP bertsioak gaztelaniazkoa izan behar du. Ez du balio ingelesezko bertsioarentzat, ez eta ingelesezko bertsioaren gainean gaztelaniazko interfaze paketea ezarrita izateak ere. Hasiera batean garrantziarik ez badu ere, litekeena da ordenagailua kanpoko herrialderen batetik erositakoa izanez gero.

Linux

Linux sistema eragilea gero eta ezagunagoa egiten ari da, batez ere Ubuntu eta antzeko sistemak azaltzen hasi direnetik. Erabiltzaile arruntak dituen behar guztiak asetzeko aplikazioak dituzte gaur egun. Horrez gain, ez da ahaztu behar oso sistema egonkorrak direla, eta birusetatik eta bestelako software kaltegarrietatik babesteko aukera segurua dira. Eusko Jaurlaritzak, bere garaian lokalizatu izan du banaketaren bat, Mandrake 8 eta 10 bertsioak kasu. Baina gaur egun lokalizazioa software librearen aldeko komunitateak mantentzen du. Haiek arduratzen dira testu berriak lokalizatu eta sisteman integratzeaz, eta guztia musu truk. Linux euskaraz jartzeko egin beharreko bakarra zera da, erabiltzeko hizkuntza gisa euskara jartzea. Hori egin ondoren, sistemak berak deskargatu eta ezarriko ditu dagozkion paketeak. Ondoren, beste saio bat hastea nahikoa da sistema euskaraz izateko.

Mac OSX

Apple etxearen sistema eragilearen kasua bitxia da benetan. Apple-ek berak ez zuen euskararako interfaze paketerik eskaintzen, baina lokalizazioak egiteko aukera ematen zuen. Hori ikusita, euskal maczale batzuek euskaratu eta sarean guztientzat eskuragarri jarri zuten. Baina handik denbora gutxira, Apple-etik mezu bat jaso zuten: euskararako egin zuten lokalizazioa saretik kentzeko eskatu zieten. Horrela egiten ez bazuten, legezko bideak hasiko zituztela haien aurka. Hori ikusita, saretik kendu egin behar izan dute egindako lana.

Ikusi den bezala, Mac OSX duten erabiltzaileek ez beste erabiltzaile guztiek jar dezakete euren sistema eragilea euskaraz. Bai Linuxen eta bai Windows-en kasuan ere oso erraz, gainera. Beraz, hasi zure ordenagailuari euskaraz irakasten!