Legealdi honen hasieran, 2007ko irailaren 3an, Mankomunitateko lehendakariak proposatu zuen Mankomunitateko Batzorde Exekutiboaren Estatutuak aldatzea, eta horretarako lantalde bat eratu zen. Estatutu “zaharrak” 1992koak dira, eta ordutik hona aldaketa txiki batzuk egin badira ere, aitortu beharra dago zaharkituta geratu direla eta aldatu beharra zegoela.
Estatutu berriak osatzeko orduan, lehendabizi argi eduki behar duguna da zertarako egin nahi diren aldaketak. Gure ustez, zilegi litzateke estatutuak aldatzea herritarren parte-hartzea areagotzeko, gaur egun Mankomunitatea, zoritxarrez, herrietatik urruti sentitzen delako; edo zilegi litzateke aldatzea apartheid politikoa gainditzeko, herritarrek bozkatzen dutena ondoren Mankomunitatean ahalik eta modu zehatzenean ordezkatzeko eta irudikatzeko.
Baina, zoritxarrez, Estatutuak aldatzeko unea iritsitakoan, garbi geratu da horiek ez direla Mankomunitateko lehendakariaren helburuak. PNVren eta Mankomunitateko lehendakariaren helburuak, beti bezala, PNVrentzat botere gehiago lortzea izan da. Alderdiari begira egiten dute eta lan, herriari begira egin beharrean.
Hasieran, Estatutuak aldatzeko eratu zen lantaldeko kideok ados jartzea lortu genuen: 0 eta 5.000 biztanle bitarteko herriek 2 ordezkari izango zituzten Batzorde Exekutiboan; 5.000 eta 10.000 biztanle bitarteko herriek, 3 ordezkari; 10.000 eta 20.000 biztanle bitarteko herriek, 4 ordezkari; eta, azkenik, 20.000tik gorakoek, 5 ordezkari.
Hurrengo bileran, ordea, Mankomunitateko lehendakariak akordio hori aldatu nahi izan zuen, eta horretarako erabili zuen argudioa harrigarria iruditu zitzaigun: “Banaketa horrekin nire alderdiak [PNVk] gehiengo absolutua galduko luke Batzorde Exekutiboan; ez ginen konturatu Orion 5.000 biztanletik gora daudela, eta, beraz, 3 ordezkari tokatzen zaizkiela banaketa¬ eredu horrekin; horregatik, proposamena aldatu egingo dugu: 0 eta 6.000 biztanle bitartean, 2 ordezkari; 6.000 eta 12.000 bitartean, 3 ordezkari; 12.000 eta 18.000 bitartean, 4 ordezkari; eta 18.000tik aurrera, 5 ordezkari. Egingo diren aldaketetan ez da nire alderdia galtzen aterako, noski”. Eta azkenean hori izan da erabili den “formula”. Proposamen berri honekin Zumaia ere galtzen ateratzen da, lau ordezkari izateko gutxieneko kopurua 10.000tik 12.000ra igo baita, laugarren ordezkaria lortzeko aukera nabarmen urrutiratu dutelako. Mankomunitateko lehendakaria zumaiarra izanik, zaila egiten zaigu ulertzea nola egin daitekeen Zumaiaren kontra eta alderdiaren alde, laugarren kide hori EB/Aralarrena izango bailitzateke. Orioko herriari zuzen-zuzenean ordezkari bat kendu diote, eta oraingo proposamenarekin 2 ordezkari izango lituzke (galtzaile: berriro EB/Aralar, horrena izango bailitzateke galdutako ordezkaria). Gure ustez, hasierako proposamenak askoz ere garbiago adierazten zuen eskualdeko herrietan dagoen aniztasun politikoa, baina hori PNVri ez zaio interesatzen.
Gaur egun, formula “berri” hori aplikatuz gero, honela banatuko lirateke ordezkariak: PNVk, 7; EAk, 3; EB-Aralarrek, 1; Ezker Abertzaleak, 2; PSOEk, 1.
Ikusi ondorengo taula, alderatu elkarrekin eta egiaztatu zenbateko gorabeherak dauden.
Alderdia Benetako botoen % (apartheidik gabe)
PNV 28,6
EA 17,7
EB-Aralar 16,5
Ezker Abertzalea 22,4
PSOE 14,7
Alderdia Ordezkaritza “legalaren” % (PNVren proposamenaren arabera)
PNV 50
EA 21,4
EB-Aralar 7,1
Ezker Abertzalea 14,3
PSOE 7,1
Alderdia Ordezkari-kopuru “legala” (PNVren proposamenaren arabera)
PNV 7*
EA 3
EB-Aralar 1
Ezker Abertzalea 2
PSOE 1
*Oharra: Mankomunitateko lehendakaria Batzorde Exekutiboko lehendakaria ere bada; beraz, PNVk guztira 8 boto izango lituzke, hau da, gehiengo absolutua.
Bistan denez, banaketa ez da batere bidezkoa; hasteko, herri batzuetako (Getaria eta Zarauzko) Ezker Abertzaleko ordezkariak ez direlako inola ere kontuan hartzen, eta horiek ere eskualde honetako biztanleek botatu eta aukeratu dituztelako. Baina boto “legalei” begiratuta, nabarmena da banaketa ez dela batere proportzionala, desoreka nabarmena geratzen delako agerian: PSOEk edo EB-Aralarrek, hurrenez hurren boto legalen % 15,5 eta % 17,4 edukita, ordezkari bana izango lukete; PNVk, berriz, boto legalen % 30,2 lortuta, 8 ordezkari izango lituzke; beste era batera esanda, PSOEren eta EB-Aralarren botoak gehituta, botoen % 33 daukate eta bien artean 2 ordezkari dauzkate; PNVk, botoen % 30,2rekin, 8 ordezkari. Bistan denez, Mankomunitateko lehendakariaren hitzak erabilita, PNV ez da aterako galtzaile.
Gehiago ere badago, ordea. Orain arte, lau lehendakariordeak Batzar Orokorrak aukeratzen zituen. Orain, berriz, PNVk nahi zuen lehendakariorde bakarra izatea eta Batzorde Exekutiboak aukeratzea. A zer pagotxa PNVrentzat: boto legalen %30,2rekin, PNVk lehendakaria, lehendakariordea eta Batzorde Exekutiboan gehiengo absolutua lortzen zituen. Baina gertatu da Diputazioko txosten juridiko batek akordarazi diola PNVri hori oso legala ez dela, eta horregatik ez diote eutsi proposamenari. Beraz, lehendakariordea orain arte bezala Batzorde Exekutiboan aukeratuko da eta seguru asko ez da PNVrena izango.
Gure ustez, Estatutuak aldatzekotan beste helburu batekin egin beharra zegoen eta ez inola ere alderdikeriaz, Urola Kostako PNVk egin duen bezala. Horrela lortu nahi dutena da erabakiguneak herrietatik urrutiratzea, Mankomunitateko Batzar Orokorrari funtzioak eta garrantzia kentzea eta Batzar Exekutiboak (PNVk nahi bezala gobernatuko lukeen horrek) eskumen askozaz handiagoak izatea, PNVk bertan lortzen duen gehiengo absolutu faltsu hori lasai-lasai erabili ahal izateko.
Orain, proposamen berria Urola Kostako bost udaletako plenoetatik pasako da, eta gutxienez hiru udaletan onartu beharko dituzte. Tartean daude Zarautz eta Getaria, apartheid egoeran, Ezker Abertzaleko ordezkari “legalik” gabe. Lehendik erraztasun gutxi ez, eta orain abantaila guztia daukate.
Beraz, orain arte azaldu ditugun arrazoiengatik, Ezker Abertzaleko ordezkariok Estatutuak aldatzeko proposamen honen kontra botatuko dugu.
Zumaiako Ezker Abertzaleko hautetsiak
Zumaia, 2008ko azaroa
Azken iruzkinak